Vancouver Referans Sistemi Yazım Kılavuzu

Vancouver Kaynak Sistemi Nasıl Kullanılır?

Bir araştırma yazısında kullanılan bilgilerin nereden geldiğini göstermek, yalnızca bir internet adresi vermekten ibaret değildir. Okuyucunun kaynağı bulabilmesi, kaynağın ne olduğunu anlayabilmesi ve kullanılan bilginin doğrulanabilmesi için kaynağın belirli bir düzen içinde tanımlanması gerekir.

Tıp ve sağlık bilimlerinde yaygın olarak kullanılan Vancouver sistemi, kaynakları metin içinde numaralandırarak göstermesiyle bilinir. Sistemin temel özelliği, kaynakların makale veya metin içinde ilk kez geçtikleri sıraya göre numaralandırılmasıdır. Aynı kaynak daha sonra tekrar kullanılırsa yeni bir numara verilmez; ilk aldığı numara kullanılmaya devam eder. (2)

Ancak Vancouver sistemini doğru kullanmak için yalnızca numaralandırma kuralını bilmek yeterli değildir. Önce kaynak olarak kullandığımız şeyin ne olduğunu doğru belirlemek gerekir. Bir makaleyi internette okumuş olmak, o makaleyi otomatik olarak bir “web sayfası” haline getirmez. Bir kitap, bir dergi makalesi, bir kılavuz veya bir web sayfası kendi türüne göre kaynaklandırılmalıdır. NLM’nin Citing Medicine rehberi de internet üzerinde bulunan farklı kaynak türlerinin kendi özelliklerine göre kaynaklandırılması gerektiğini açıkça belirtir. (1)

1. Vancouver sisteminin temel mantığı

Vancouver sistemini anlamanın en kolay yolu şudur:

Metinde ilk kez gördüğün kaynak 1, ikinci yeni kaynak 2, üçüncü yeni kaynak 3 olur.

Örneğin bir makalenin ilk paragrafında bir bilimsel makaleye atıf yapıyorsak:

Pulmoner hipertansiyon, farklı klinik grupları içeren bir hastalık grubudur (1).

Daha sonra başka bir kaynağa geçiyorsak:

Pulmoner hipertansiyonun sınıflandırılması zaman içinde değişmiştir (2).

İlk kaynağa daha sonra yeniden gönderme yapıldığında:

Bu sınıflandırmanın gelişimi sonraki yıllarda da devam etmiştir (1).

Burada yeni bir (3) numarası verilmez. Çünkü kullanılan kaynak zaten 1 numaralı kaynak olarak tanımlanmıştır.

ICMJE de kaynakların metinde ilk kez belirtilme sırasına göre ardışık olarak numaralandırılmasını ve metin içinde Arap rakamları kullanılmasını önerir. (2)

2. Kaynaklar alfabetik olarak sıralanmaz

Vancouver sisteminde kaynakça, yazar soyadına göre alfabetik olarak hazırlanmaz.

Kaynak numarası, kaynağın makale veya metin içinde ilk kez geçtiği sıraya göre verilir. Kaynakça da bu sırayı korur. (2)

• Metinde ilk kez kullanılan kaynak → (1)
• Metinde daha sonra ilk kez kullanılan yeni kaynak → (2)
• Bir sonraki yeni kaynak → (3)
• İlk kaynak tekrar kullanılırsa → yine (1)

Bu nedenle kaynakça şu şekilde ilerler:

1. Metinde ilk kez geçen kaynak
2. Metinde ikinci kez yeni olarak geçen kaynak
3. Metinde üçüncü kez yeni olarak geçen kaynak

Kaynakları yazar soyadına göre alfabetik olarak sıralama.

3. Önce kaynağın ne olduğunu belirle

Vancouver kaynakçasında en önemli adımlardan biri, kaynağın türünü doğru belirlemektir.

Bir kaynağı internette bulmuş olmak tek başına onun “web sayfası” olduğu anlamına gelmez.

• Bilimsel dergide yayımlanan makale → dergi makalesi
• Kitap → kitap
• Bir kurumun belirli bilgi sayfası → web sayfası
• Wikipedia’daki belirli bir madde → web sayfası
• Klinik kılavuz → kılavuz
• Kurum tarafından yayımlanan rapor → rapor
• Gazete haberi → gazete/haber
• PDF → tek başına kaynak türü değildir

Örneğin bir bilimsel makalenin PDF dosyasını internetten indirmişsek, kaynak olarak “PDF” yazmayız. PDF’nin içinde bulunan bilimsel makaleyi kaynaklandırırız.

NLM’nin internet kaynakları için hazırladığı kurallar da kitap, dergi, veritabanı ve web sitesi gibi farklı kaynakların kendi türlerine göre kaynaklandırılması gerektiğini belirtir. (1)

4. Web sayfası ile web sitesini birbirine karıştırma

Bir web sitesinin tamamı ile o site içindeki belirli bir sayfa aynı şey değildir.

Örneğin:

• Wikipedia → web sitesi/platform
• Pulmonary hypertension → Wikipedia içindeki belirli sayfa

Kaynak olarak kullanılan şey ikinci unsur, yani belirli sayfaysa, kaynağın başlığı da o sayfanın gerçek başlığı olmalıdır.

NLM, mümkün olduğunda kullanılan en belirli ve tanımlanabilir kaynağın kaynak gösterilmesini önerir. Ayrıca bir web sitesindeki kitap, dergi veya veritabanının sırf o sitede bulunması nedeniyle genel bir web sayfası gibi kaynaklandırılmaması gerektiğini belirtir. (1)

5. Bir web sayfası nasıl adlandırılır?

Bir web sayfasının kaynakçasını oluştururken temel olarak şu bilgileri ararız:

• Sayfadan sorumlu kişi veya kurum
• Sayfanın gerçek başlığı
• Kaynağın internet üzerinde olduğunu belirten [Internet]
• Site adı
• Yayın yılı
• Varsa güncelleme tarihi
• Erişim tarihi
• URL

Temel yapı şöyledir:

Yazar/Kurum. Sayfa başlığı [Internet]. Site adı; Yayın yılı [updated Güncelleme tarihi; cited Erişim tarihi]. Available from: URL.

Ancak bu yapının bütün parçaları her kaynakta bulunmayabilir. Kaynakta bulunmayan bilgiyi uydurmamak gerekir. NLM de internet kaynaklarının hazırlanmasında mevcut bibliyografik bilgilerden hareket edilmesini ve yalnızca URL eklemenin yeterli olmadığını belirtir. (1)

6. Wikipedia örneği

Örneğin şu sayfayı kaynak olarak kullanalım:

https://en.wikipedia.org/wiki/Pulmonary_hypertension

Burada kaynak olarak kullandığımız şey Wikipedia’nın tamamı değil, “Pulmonary hypertension” adlı belirli sayfadır.

Bu nedenle kaynak şu şekilde oluşturulur:

Wikipedia. Pulmonary hypertension [Internet]. Wikipedia, The Free Encyclopedia; 2026 [updated Aug 17; cited Sep 19]. Available from: https://en.wikipedia.org/wiki/Pulmonary_hypertension.

Bu kaynağın yapısını parçalara ayırırsak:

• Wikipedia. → İçeriğin sorumlu kuruluşu
• Pulmonary hypertension → Sayfanın gerçek başlığı
• [Internet] → Elektronik kaynak olduğunu gösterir
• Wikipedia, The Free Encyclopedia → Sitenin adı
• 2026 → Yayın yılı
• [updated Aug 17] → Sayfanın aynı yıl içindeki güncelleme tarihi
• [cited Sep 19] → Sayfaya erişilen tarih
• Available from: → Kaynağın bulunduğu adres

Burada özellikle dikkat edilmesi gereken nokta şudur: URL kaynak adı değildir. URL, kaynağın internette nerede bulunduğunu gösterir.

7. Yayın tarihi, güncelleme tarihi ve erişim tarihi

İnternet kaynaklarında tarihler birbirine karıştırılmamalıdır.

Yayın tarihi, kaynağın yayımlandığı tarihi gösterir.

Güncelleme tarihi, internet sayfasının daha sonra değiştirildiği veya güncellendiği tarihi gösterir.

Erişim tarihi, kaynağın bizim tarafımızdan kontrol edildiği tarihi gösterir.

NLM, özellikle internet kaynaklarında güncelleme/revizyon tarihinin ve kaynağın görüldüğü erişim tarihinin belirtilmesinin önemini vurgular. (1)

8. Aynı yıl ve farklı yıl kuralı

KamilHamidullah.com’da internet kaynaklarının tarihlerini daha kolay okunabilmesi için şu kurala göre göstereceğiz.

Yayın yılı ve güncelleme yılı aynıysa

Yıl ikinci kez yazılmaz.

2026 [updated Aug 17; cited Sep 19]

Burada üç ayrı olay vardır:

• 2026 → yayın yılı
• Aug 17 → 2026 yılındaki güncelleme tarihi
• Sep 19 → 2026 yılındaki erişim tarihi

Yayın yılı ve güncelleme yılı farklıysa

Güncelleme tarihinin yanında yıl tekrar yazılır.

2024 [updated 2026 Aug 17; cited Sep 19]

Burada:

• 2024 → yayın yılı
• 2026 Aug 17 → güncelleme tarihi
• Sep 19 → erişim tarihi

Erişim yılı farklıysa

Erişim tarihinin yanında yıl da yazılır.

2026 [updated Aug 17; cited 2027 Sep 19]

Böylece tarihler gerektiği kadar açık, fakat gereksiz tekrar olmadan gösterilmiş olur.

9. Bilimsel dergi makalesi nasıl kaynaklandırılır?

Bir bilimsel makale internette okunuyor olsa bile kaynak türü değişmez. Makale hâlâ bir dergi makalesidir.

Örneğin bir makalenin temel yapısı şöyledir:

Yazar. Makale başlığı. Dergi kısaltması. Yıl;Cilt(Sayı):sayfa aralığı.

Örnek:

Humbert M, Kovacs G, Hoeper MM, et al. 2022 ESC/ERS Guidelines for the diagnosis and treatment of pulmonary hypertension. Eur Heart J. 2022;43(38):3618-3731.

Burada Eur Heart J., derginin standart kısaltılmış adıdır. ICMJE, dergi adlarının MEDLINE’da kullanılan kısaltma biçimiyle verilmesini önerir. (2)

Makale internette yayımlanmışsa internet bilgileri ayrıca eklenebilir; ancak makalenin dergi kimliği korunur. NLM’nin internet üzerindeki dergi makaleleri için verdiği örnekler de basılı makale bilgilerinin üzerine internet bilgilerini ekleyen bu yaklaşımı kullanır. (1)

10. Kitap internette bulunuyorsa ne olur?

Bir kitabın PDF’sini veya elektronik sürümünü internette bulmuş olmak, onu sıradan bir web sayfasına dönüştürmez.

Kaynak olarak kullanılan içerik kitap ise kitap olarak kaynaklandırılır. Elektronik sürüm kullanılıyorsa internetle ilgili bilgiler ayrıca eklenebilir.

NLM, internet üzerindeki kitaplar için yazar veya sorumlu kuruluş, başlık, yayın yeri, yayıncı ve yayın tarihi gibi bibliyografik bilgilerin mümkün olduğunca belirlenmesini önerir. (1)

11. PDF neden bir kaynak türü değildir?

PDF yalnızca bir dosya biçimidir.

Bir PDF dosyasının içinde:

• bilimsel makale,
• kitap,
• kılavuz,
• rapor,
• arşiv belgesi

veya başka bir yayın bulunabilir.

Bu nedenle önce PDF’nin içeriğinin ne olduğu belirlenir. Daha sonra uygun kaynak türünün Vancouver biçimi kullanılır.

12. Yazar kim?

Kaynakta açıkça belirtilen kişisel yazar varsa yazarın soyadı ve adının baş harfi kullanılır.

Örneğin:

Humbert M.

İçeriğin sorumlusu bir kurumsa kurum adı kullanılabilir:

World Health Organization.

Bir web sayfasında görülen webmaster, iletişim kişisi veya teknik sorumlu otomatik olarak yazar kabul edilmez. Yazar veya sorumlu kişi açıkça belirlenemiyorsa bunu tahmin ederek bir isim üretmek doğru değildir.

NLM, kaynakta kişi veya kuruluş sorumluluğu belirlenemediğinde kaynağın başlığıyla başlanabileceğini belirtir. (1)

13. URL tek başına kaynak değildir

Bir kaynakçada yalnızca:

https://en.wikipedia.org/wiki/Pulmonary_hypertension

yazmak, kaynağın bibliyografik olarak tanımlanması için yeterli değildir.

URL yalnızca kaynağın internetteki adresidir. Kaynağın kim olduğunu anlamak için yazar veya kurum, başlık, yayın bilgileri ve gerekiyorsa güncelleme ve erişim tarihleri gibi ek bilgiler gerekir. NLM, yalnızca bir URL’nin başlığa eklenmesinin yeterli olmadığını açıkça belirtir. (1)

14. Kaynağın gerçek başlığını kullan

Kaynak başlığını URL’den tahmin etme.

Örneğin:

https://en.wikipedia.org/wiki/Pulmonary_hypertension

URL’nin sonunda bulunan ifade sayfanın gerçek başlığıyla aynı olabilir; ancak başlık yine de sayfanın kendisinden kontrol edilmelidir.

Bu örnekte gerçek başlık:

Pulmonary hypertension

olduğu için kaynakçada da bu başlık kullanılır.

15. Kaynak bilgisi bulunamıyorsa ne yapılır?

Vancouver kaynağı oluştururken en önemli kurallardan biri bilgi uydurmamaktır.

Kaynakta bulunmayan:

• yazar,
• yayıncı,
• yayın tarihi,
• güncelleme tarihi,
• sayfa numarası,
• cilt,
• sayı,
• DOI

gibi bilgiler tahmin edilmemelidir.

Bilgi doğrulanamıyorsa ya eksik bırakılmalı ya da kaynağın doğrulanması için araştırma yapılmalıdır.

ICMJE de kaynakların doğru biçimde kontrol edilmesini ve mümkün olduğunda bibliyografik kaynaklar veya özgün kaynaklar üzerinden doğrulanmasını önerir. (2)

16. Kaynak oluştururken uygulanacak basit yöntem

Bir kaynakla karşılaştığında şu sırayı takip etmek yeterlidir:

1. Bu kaynak nedir? Makale, kitap, web sayfası, kılavuz, rapor veya başka bir kaynak mı?
2. Kim hazırlamış? Kişi veya kurum kim?
3. Gerçek başlığı nedir? Başlığı kaynağın kendisinden kontrol et.
4. Ne zaman yayımlanmış? Yayın yılını belirle.
5. Güncellenmiş mi? Varsa son güncelleme tarihini belirle.
6. Ne zaman erişildi? Erişim tarihini ekle.
7. Nerede bulunuyor? Gerekliyse URL’yi ekle.
8. Metinde ilk kez nerede kullanılıyor? Kaynağa numarasını ver.
9. Daha önce kullanıldı mı? Daha önce kullanıldıysa yeni numara verme.

17. KamilHamidullah.com için temel yaklaşım

KamilHamidullah.com’da kaynaklandırmanın amacı yalnızca bir URL bırakmak değil, kullanılan kaynağı okuyucunun anlayabileceği ve mümkün olduğunca yeniden bulabileceği şekilde tanımlamaktır.

Bu nedenle temel yaklaşımımız şudur:

Kaynağı tanımla → Kaynak türünü belirle → Bibliyografik bilgileri topla → Tarihleri ayır → Vancouver biçimini uygula → Kaynağı kontrol et.

Özellikle internet kaynaklarında şu sırayı akılda tutmak yeterlidir:

Kim → Başlık → [Internet] → Site → Yayın yılı → Güncelleme → Erişim → URL

18. Kısaca hatırlamak gerekirse

• Vancouver kaynakları alfabetik sıralanmaz.
• Numara, kaynağın makalede ilk kez geçtiği sıraya göre verilir.
• Aynı kaynak tekrar kullanılırsa aynı numara kullanılır.
• İnternette bulunan her kaynak web sayfası değildir.
• PDF bir kaynak türü değildir.
• URL tek başına kaynak değildir.
• Kaynağın gerçek başlığı kullanılmalıdır.
• Yazar veya kurum bilgisi tahmin edilmemelidir.
• Yayın, güncelleme ve erişim tarihleri birbirinden ayrılmalıdır.
• Kaynakta bulunmayan bibliyografik bilgi uydurulmamalıdır.

Kaynakça

1. Patrias K. Citing medicine: the NLM style guide for authors, editors, and publishers [Internet]. 2nd ed. Wendling DL, technical editor. Bethesda (MD): National Library of Medicine (US); 2007- [updated 2015 Oct 2; cited 2026 Sep 19]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7256/.
2. International Committee of Medical Journal Editors. Preparing a manuscript for submission to a medical journal [Internet]. ICMJE; 2026 [updated Jan 2026; cited 2026 Sep 19]. Available from: https://icmje.org/recommendations/browse/manuscript-preparation/preparing-for-submission.html.

Kaynak notu

Bu makalenin hazırlanmasında National Library of Medicine’nin Citing Medicine rehberi ve International Committee of Medical Journal Editors’ın güncel kaynak gösterme önerileri kullanılmıştır. University of Manchester’ın Vancouver rehberi de karşılaştırma amacıyla incelenmek istenmiş, ancak bu çalışma sırasında ilgili sayfaya teknik erişim sağlanamadığı için doğrulanmış kaynak olarak kaynakçaya eklenmemiştir.